European Union External Action

Οι διεθνείς ρόλοι της ΕΕ

25/11/2019 - 15:29
Overview

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παίζει σημαντικό ρόλο στη διπλωματία, την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το εμπόριο, την ανάπτυξη και την ανθρωπιστική βοήθεια, και τη συνεργασία με πολυμερείς οργανισμούς.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παίζει σημαντικό ρόλο στη διπλωματία, την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το εμπόριο, την ανάπτυξη και την ανθρωπιστική βοήθεια, και τη συνεργασία με πολυμερείς οργανισμούς. Η ΕΥΕΔ είναι αρμόδια να προωθεί τη συνοχή και τον συντονισμό του διεθνούς ρόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας καθορίζει σαφώς τα κριτήρια που πρέπει να καθοδηγούν την Ευρωπαϊκή Ένωση σε διεθνές επίπεδο.

«Η δράση της Ένωσης στη διεθνή σκηνή έχει ως γνώμονα και σχεδιάζεται με στόχο να προωθεί στο ευρύτερο παγκόσμιο πλαίσιο τις αρχές που έχουν εμπνεύσει τη δημιουργία, την ανάπτυξη και τη διεύρυνσή της: τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την οικουμενικότητα και το αδιαίρετο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, τις αρχές της ισότητας και της αλληλεγγύης και τον σεβασμό των αρχών του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου.»

Ακολουθούν μερικά παραδείγματα των ρόλων που διαδραματίζει η ΕΕ πέραν των συνόρων της:

Σε διεθνές επίπεδο, η ΕΕ έχει ηγηθεί ειρηνευτικών συνομιλιών ανά τον κόσμο και έχει στηρίξει τέτοιες συνομιλίες προκειμένου να διευκολύνει την επίλυση συγκρούσεων παγκοσμίως, όπως για παράδειγμα:

Τον Ιούλιο του 2015 επιτεύχθηκε ιστορική διεθνής συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, κατόπιν ετών διπλωματικών ενεργειών υπό την ηγεσία της ΕΕ. Για τη σύναψη της συμφωνίας μεσολάβησε η ΕΕ, μαζί με την Κίνα, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Ιράν δεσμεύτηκε ότι σε καμία περίπτωση δεν θα αναζητήσει, δεν θα αναπτύξει ή δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Σήμερα η ΕΕ προεδρεύει της Επιτροπής που εποπτεύει την εφαρμογή της εν λόγω συμφωνίας.

Στην Κολομβία, η ΕΕ στηρίζει τις ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ της κυβέρνησης και του κινήματος FARC ώστε να τερματιστούν οι δεκαετίες εμφυλίου πολέμου με τον διορισμό ειδικού απεσταλμένου για την ειρήνη — του πρώην υπουργού Εξωτερικών της Ιρλανδίας κ. Eamon Gilmore.

Στο Μάλι, η ΕΕ βοηθά τη χώρα να εξέλθει από μία βαθιά πολιτική κρίση μέσω της ειρηνευτικής συμφωνίας του Μάλι η οποία επιτεύχθηκε με από κοινού διαμεσολάβηση και υπογράφηκε τον Ιούνιο του 2015. Η ΕΕ συμβάλλει επίσης στην εκπαίδευση των ενόπλων δυνάμεων του Μάλι για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και παρέχει σημαντική αναπτυξιακή βοήθεια. Αυτό αποτελεί παράδειγμα της συνολικής προσέγγισης της ΕΕ, η οποία χρησιμοποιεί όλα τα μέσα που διαθέτει στον τομέα της διπλωματίας, της ασφάλειας, της χρηματοδότησης και της αναπτυξιακής συνεργασίας.

Μέσω της παροχής πολιτικής, πρακτικής και οικονομικής στήριξης, η ΕΕ έχει παίξει ουσιαστικό ρόλο στην οικοδόμηση της ειρήνης στα Δυτικά Βαλκάνια από τους Γιουγκοσλαβικούς πολέμους. Ένα παράδειγμα είναι ο διάλογος μεταξύ Σερβίας και Κοσσυφοπεδίου με τη συνδρομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος οδήγησε, τον Απρίλιο του 2013, σε μια συμφωνία-ορόσημο που εφαρμόζεται επί του παρόντος με τη στήριξη της ΕΕ.

Στα ανατολικά και νότια της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται πολλές χώρες που έχουν υποστεί – ή υπόκεινται ακόμη – δραματικές πολιτικές αλλαγές. Προκειμένου να πλαισιώσει τη μετάβασή τους σε μια πλήρη δημοκρατία, η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας  έχει ως στόχο να διατηρήσει σταθερές και φιλικές σχέσεις με τις χώρες που βρίσκονται στα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ανάμεσα στους στόχους της πολιτικής είναι και η προώθηση της δημοκρατίας, η χρηστή διακυβέρνηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα, με παράλληλη διεύρυνση των εμπορικών συναλλαγών και συνεργασία σε πολλούς τομείς πολιτικής, μεταξύ άλλων σε θέματα μετανάστευσης και θεωρήσεων.

Η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος χορηγός αναπτυξιακής βοήθειας. Από κοινού, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της παρέχουν πάνω από το ήμισυ της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας (ΕΑΒ) σε παγκόσμιο επίπεδο. Η συνεισφορά αυτή είναι καθοριστικής σημασίας για τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ υπήρξε σημαντικός υποστηρικτής των νέων Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ που συμφωνήθηκαν το 2015 και έχει δεσμευθεί για την υλοποίησή τους.

Η ΕΕ τοποθετεί τα ανθρώπινα δικαιώματα στο επίκεντρο των εξωτερικών της σχέσεων και διατυπώνει την εστίαση αυτή σε πολιτικούς διαλόγους με τρίτες χώρες, στην αναπτυξιακή της πολιτική και βοήθεια, και στη συμμετοχή της σε πολυμερή φόρουμ, όπως είναι τα Ηνωμένα Έθνη. Η ΕΕ διαθέτει επίσης κατευθυντήριες γραμμές πολιτικής που καλύπτουν τομείς όπως η θανατική ποινή, τα βασανιστήρια και η ελευθερία έκφρασης εντός και εκτός διαδικτύου. Το Μέσο της ΕΕ για τη Δημοκρατία και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ΕΜΔΑΑ) ενισχύει τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών σε χώρες και περιοχές όπου διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Το δικαίωμα ψήφου είναι ανθρώπινο δικαίωμα. Η παρακολούθηση των εκλογών αποτελεί ζωτικής σημασίας δραστηριότητα της ΕΕ, η οποία έχει ως στόχο την προώθηση της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η ΕΕ συνεργάζεται στενά με τα Ηνωμένα Έθνη πάνω σε πλήθος θεμάτων. Η πίστη της ΕΕ στην πολυμέρεια αντικατοπτρίζει την προσήλωσή της σε δεσμευτικούς κανόνες στις διεθνείς σχέσεις, οι οποίοι θεσπίστηκαν κατόπιν διαπραγμάτευσης. Η σχέση της ΕΕ με τα Ηνωμένα Έθνη διατυπώνεται ρητά στη Συνθήκη της Λισαβόνας.

Στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ), η ΕΕ διεξάγει πολιτικές και στρατιωτικές αποστολές σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι αποστολές αυτές εκτελούν διάφορα καθήκοντα, από τη διαχείριση των συνόρων έως την κατάρτιση των τοπικών αστυνομικών δυνάμεων. Η ναυτική επιχείρηση της ΕΕ Atalanta στα ανοικτά των σομαλικών ακτών, για παράδειγμα, αντιμετωπίζει την πειρατεία και προστατεύει τις αποστολές ανθρωπιστικής βοήθειας του Παγκόσμιου προγράμματος τροφίμων. Στη Μεσόγειο η ΕΕ δρομολόγησε την επιχείρηση Sophia, στο πλαίσιο των ευρύτερων προσπαθειών της να εξαρθρώσει το επιχειρηματικό μοντέλο των δικτύων παράνομης διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων στη Νοτιοκεντρική Μεσόγειο και να αποτρέψει περαιτέρω απώλεια ζωών στη θάλασσα.

Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της είναι ο μεγαλύτερος χορηγός ανθρωπιστικής βοήθειας στον κόσμο. Παρέχουν βοήθεια ζωτικής σημασίας σε θύματα καταστροφών, πρόσφυγες και άλλα άτομα που έχουν άμεση ανάγκη. Η ανθρωπιστική βοήθεια παρέχεται βάσει κριτηρίων περί ευάλωτου χαρακτήρα και εκτιμήσεων αναγκών. Το έργο αυτό συντονίζεται από την Υπηρεσία Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ECHO).
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανταποκρίνεται συντονισμένα σε διεθνείς περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, όπως για παράδειγμα ο πρόσφατος σεισμός στον Ισημερινό, ή οι πρόσφυγες που προσπαθούν να διαφύγουν από τον πόλεμο στη Συρία, όπου η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος χορηγός ανθρωπιστικής βοήθειας στα θύματα της σύγκρουσης. Για τέτοιου είδους καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, η ECHO μπορεί να συντονίσει τα εργαλεία έκτακτης ανάγκης της ΕΕ, μεταξύ άλλων στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας και της πολιτικής προστασίας. Το 2015 η ΕΕ παρείχε τρόφιμαστέγηπροστασίαυγειονομική περίθαλψη και καθαρό νερό σε περισσότερους από 120 εκατομμύρια ανθρώπους που υπέστησαν τις επιπτώσεις φυσικών καταστροφών ή συγκρούσεων σε πάνω από 80 χώρες.

Η ΕΕ βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των διεθνών προσπαθειών για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξασφάλιση της πρώτης στην ιστορία, οικουμενικής, νομικά δεσμευτικής παγκόσμιας συμφωνίας για το κλίμα, η οποία εγκρίθηκε στη διάσκεψη του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή (COP21) τον Δεκέμβριο του 2015. Η ΕΕ συμπεριλαμβάνει στρατηγικές χώρες εταίρους στον διάλογο και τη συνεργασία προκειμένου να εξασφαλιστεί μια φιλόδοξη συνέχεια στις δεσμεύσεις του Παρισιού. Επιπλέον, η ΕΕ και τα κράτη μέλη είναι, από κοινού, ο μεγαλύτερος χρηματοδότης των αναπτυσσόμενων χωρών για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός συνασπισμός στον κόσμο. Το εμπόριο αποτελεί κοινή πολιτική, και συνεπώς οι διεθνείς εμπορικές συμφωνίες είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης με την ΕΕ και υπογράφονται από αυτήν, και όχι από μεμονωμένα κράτη μέλη. Αυτό επιτρέπει στην ΕΕ να συνομιλεί με διεθνείς εταίρους με μία φωνή, καθώς εργάζεται για την προώθηση ενός ελεύθερου και πιο δίκαιου διεθνούς συστήματος εμπορικών συναλλαγών.

Από το 1957, όταν ο προπομπός της ΕΕ αποτελείτο από έξι χώρες, η ΕΕ έχει διευρυνθεί σημαντικά, ενώ οι περισσότερες αυξήσεις σημειώθηκαν μετά την πτώση του κομμουνισμού στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Η ελκυστικότητα της ιδιότητας του μέλους της ΕΕ και η πολιτική και οικονομική σταθερότητά που αυτό συνεπάγεται έχουν ως αποτέλεσμα πολλές χώρες να φιλοδοξούν να προσχωρήσουν, μολονότι θα πρέπει πρώτα να περάσουν αυστηρούς ελέγχους για την προσχώρηση στην ΕΕ, μεταξύ άλλων για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου.

Editorial Sections: