Paket proširenja za 2021. godinu: Evropska komisija ocijenila i utvrdila reformske prioritete za Zapadni Balkan i Tursku

19/10/2021 - 18:13
News stories

Evropska komisija usvojila je danas Paket proširenja za 2021. godinu, u kojem se daje detaljna ocjena trenutnog stanja i napretka koji su Zapadni Balkan i Turska ostvarili na svom putu ka Evropskoj uniji, s posebnim osvrtom na sprovođenje temeljnih reformi, kao i sa jasnim smjernicama u pogledu reformskih prioriteta u narednom periodu.

Visoki predstavnik EU za vanjsku politiku i bezbjednost i potpredsjednik Evropske komisije Žozep Borelj kazao je: „Moramo održati kredibilan proces proširenja. Ovo je dvosmjerna ulica: nova metodologija je pristup zasnovan na zaslugama. Njome se stavlja jači naglasak na temeljne reforme, poput vladavine prava, osnovnih sloboda, ekonomije i funkcionisanja demokratskih institucija. Naši partneri treba da se posvete tim reformama, u interesu svojih građana i radi napretka na putu ka EU. I treba da ostave svoje razlike po strani. Sa strane EU, moramo ispuniti svoje obaveze. Današnjim izvještajem dajemo detaljnu ocjenu ostvarenog napretka, kao i oblasti na kojima treba raditi. EU nije potpuna bez Zapadnog Balkana. Vrijeme je da se okupimo i ujedinimo u izgradnji jače Europe.“

Predstavljajući ovogodišnji Paket, koji se sastoji od Saopštenja o politici proširenja EU i godišnjih izvještaja, komesar za susjedsku politiku i proširenje Oliver Varhelji rekao je: „Politika proširenja je geostrateško ulaganje u mir, stabilnost, bezbjednost i ekonomski rast na našem evropskom kontinentu. To je proces zasnovan na zaslugama, u sklopu kojeg dajemo stvarnu i pravednu ocjenu, kao i jasnu mapu puta za ubrzanje i produbljivanje reformi kod naših partnera. To je u skladu sa našom revidiranom metodologijom proširenja, čime se povećava kredibilitet procesa. Stojimo uz Zapadni Balkan i Tursku aktiviranjem značajne finansijske podrške kroz novi Instrument pretpristupne pomoći (IPA III). IPA III je takođe glavni izvor finansiranja Ekonomsko-investicionog plana za Zapadni Balkan vrijednog gotovo 30 milijardi eura, čiji je cilj da se podstakne ekonomski razvoj regiona i približavanje EU, kao i dugoročni oporavak nakon pandemije.”

 

Zapadni Balkan

Nedavna posjeta predsjednice Komisije Ursule fon der Lajen regonu i samit EU – Zapadni Balkan održan 6. oktobra 2021. godine na Brdu kod Kranja u Sloveniji poslali su važan signal da je budućnost Zapadnog Balkana u Evropskoj uniji. Jasna i strateška posvećenost Evropske unije ovom regionu ogleda se u nizu ključnih poteza koji treba da donesu opipljive koristi stanovnicima Zapadnog Balkana, od kontinuirane podrške odgovoru na COVID-19 do najava značajne finansijske podrške u sklopu Ekonomsko-investicionog plana kako bi se podstakao dugoročni privredni rast regiona i krenulo ka zelenijim, digitalnijim i inovativnijim ekonomijama.

Crna Gora i Srbija prihvatile su primjenu revidirane metodologije. Prve političke međuvladine konferencije sa Crnom Gorom i Srbijom održane su u junu 2021. godine, čime je ovim zemljama dato političko usmjerenje u njihovom procesu pristupanja.

Kada je u pitanju Crna Gora, prema procjeni Komisije trenutno je osigurana opšta ravnoteža između napretka u okviru poglavlja o vladavini prava i napretka u pristupnim pregovorima kroz poglavlja. Prioritet za dalji ukupni napredak u pregovorima ostaje ispunjavanje privremenih mjerila za vladavinu prava utvrđenih u poglavljima 23 i 24. Kako bi se ostvario ovaj cilj, vlasti moraju u praksi da pokažu svoju posvećenost reformskom programu Crne Gore u Evropskoj uniji. Crna Gora mora dodatno pojačati napore u rješavanju otvorenih pitanja, uključujući u ključnim oblastima slobode izražavanja i slobode medija i borbe protiv korupcije i organizovanog kriminala, bez poništavanja prethodnih dostignuća u reformi pravosuđa.

Kada je u pitanju Srbija, prema ocjeni Komisije trenutno je osigurana opšta ravnoteža između napretka u poglavljima o vladavini prava i normalizacije odnosa s Kosovom, s jedne strane, i napretka u pristupnim pregovorima kroz poglavlja, s druge strane. Srbija mora nastaviti i ubrzati i produbiti reforme u pogledu nezavisnosti pravosuđa, borbe protiv korupcije, slobode medija, procesuiranja ratnih zločina pred domaćim sudovima i borbe protiv organizovanog kriminala. Konkretno, srpske vlasti treba da dovrše proces ustavne reforme u oblasti pravosuđa do kraja ove godine. Napredak Srbije u oblasti vladavine prava i normalizacija odnosa sa Kosovom su od suštinske važnosti i ova pitanja će odrediti ukupnu dinamiku pristupnih pregovora. Srbija takođe mora poboljšati usklađivanje sa spoljnom i bezbjednosnom politikom EU. Nedavno povećanje stepena usklađenosti je pozitivan početni korak u tom smislu. Komisija pozdravlja to što je Srbija ispunila mjerila za otvaranje klastera 3 i 4. Komisija podržava ambiciju Srbije da što prije otvori nove pristupne klastere, na osnovu nastavka napretka na polju reformi.

Albanija i Sjeverna Makedonija nastavljaju da ispunjavaju uslove za otvaranje pristupnih pregovora, a obje zemlje su napredovale na reformskom putu ka EU. Kašnjenja u zvaničnom otvaranju pristupnih pregovora sa Albanijom i Sjevernom Makedonijom negativno utiču na kredibilitet EU. Otvorena bilateralna pitanja između Bugarske i Sjeverne Makedonije treba da budu prioritetno riješena. Od ključne je važnosti da države članice EU bez daljeg odlaganja zaključe rasprave o Pregovaračkim okvirima, te da se prve međuvladine konferencije sa obje zemlje održe što je prije moguće i to prije kraja ove godine.

U Bosni i Hercegovini, strateški cilj integracije u EU nije pretvoren u konkretne mjere. Političko okruženje je ostalo polarizirano, budući da su politički lideri nastavili da se bave retorikom podjela i nekonstruktivnim političkim sporovima, koji su remetili opšti napredak u 14 ključnih prioriteta. Blokada državnih institucija i pozivi na odstupanje od reformi izazivaju duboku zabrinutost i mogu se prevazići samo političkim dijalogom. Izrazito smanjenje stepena usklađenosti Bosne i Hercegovine sa spoljnom i bezbjednosnom politikom EU je negativan signal. Ipak, učinjeni su neki značajni koraci, uključujući održavanje opštinskih izbora u Mostaru nakon 12 godina. BiH mora riješiti 14 ključnih prioriteta, uključujući izborne i ustavne reforme, i moraće da isporuči rezultate iz kritične mase reformi prije nego što Komisija bude mogla da preporuči dodjeljivanje statusa kandidata zemlji.

Na Kosovu, prijevremeni parlamentarni izbori u februaru 2021. godine rezultirali su formiranjem nove vlade koja uživa podršku jasne parlamentarne većine. Potpuno i efikasno sprovođenje reformskog akcionog plana u narednom periodu biće od ključne važnosti. Komisija ostaje pri svojoj ocjeni iz jula 2018. godine da je Kosovo ispunilo sva mjerila za liberalizaciju viznog režima, ali predlog je još uvijek na čekanju u Savjetu i treba ga razmatrati po hitnom postupku.

Sveobuhvatni pravno obavezujući sporazum o normalizaciji sa Srbijom je urgentan i ključan kako bi Kosovo i Srbija mogli da napreduju na putu ka EU. Beograd i Priština moraju da se konstruktivno uključe u proces dijaloga, uz pomoć visokog predstavnika EU Borelja i specijalnog predstavnika EU Lajčaka.

Svih šest partnera sa Zapadnog Balkana obavezalo se na uspostavljanje Zajedničkog regionalnog tržišta, nadovezujući se na pravila i standarde EU, a treba da se usredsrede na prevazilaženje poteškoća sa kojima se susreću kako bi građanima i privredi u regionu približili mogućnosti ove inicijative i povećali koristi od investicija u skladu sa Ekonomsko-investicionim planom.

Turska

Turska je ključni partner Evropske unije u važnim oblastima od zajedničkog interesa, poput migracija, borbe protiv terorizma, privrede, trgovine, energetike i saobraćaja.

Dijalog i saradnja sa Turskom pojačali su se tokom 2021. godine. Evropski savjet je u više navrata naveo da EU ima strateški interes za stabilno i bezbjedno okruženje na istočnom Mediteranu, te za razvoj saradničkog i obostrano korisnog odnosa sa Turskom. Evropski savjet je pozdravio deeskalaciju u istočnom Mediteranu, koju je potrebno održati. Na osnovu Zajedničkog saopštenja iz marta 2021. godine o stanju odnosa između EU i Turske, EU je spremna da postupno, srazmjerno i reverzibilno sarađuje ​​sa Turskom radi jačanja saradnje u brojnim oblastima od zajedničkog interesa, pod uslovom da se trenutna deeskalacija održi i da se Turska angažuje konstruktivno i shodno utvrđenim uslovima. U slučaju ponovnih jednostranih radnji ili provokacija kojima se krši međunarodno pravo, EU će upotrijebiti sve instrumente i mogućnosti koje su joj na raspolaganju kako bi odbranila svoje interese i interese svojih država članica. Očekuje se da će Turska aktivno podržavati pregovore o pravednom, sveobuhvatnom i održivom rješenju kiparskog pitanja u okviru UN.

Lideri EU potvrdili su da dijalog o vladavini prava i temeljnim pravima ostaje sastavni dio odnosa između EU i Turske. Ozbiljne zabrinutosti Evropske unije u vezi sa kontinuiranim nazadovanjem u oblastima vladavine prava, temeljnih prava i nezavisnosti sudstva Turska nije riješila na kredibilan način. Turska mora prioritetno preokrenuti ovaj negativni trend rješavanjem problema slabljenja efikasne kontrole i ravnoteže u političkom sistemu. Izjava EU i Turske iz marta 2016. nastavila je da daje rezultate, a Turska je nastavila da igra ključnu ulogu u rješavanju migracija duž istočno-mediteranske rute i pružanju utočišta najvećoj izbjegličkooj populaciji na svijetu. EU pozdravlja ratifikaciju Pariskog sporazuma o klimatskim promjenama od strane Turske i raduje se saradnji s Turskom u sprovođenju Evropskog zelenog dogovora.


Naredni koraci
Sada je na Savjetu da razmotri današnje preporuke Komisije i donese odluke o narednim koracima.


Opšte informacije  

Trenutna agenda proširenja obuhvata partnere sa Zapadnog Balkana i Tursku.

Pristupni pregovori otvoreni su sa Turskom (2005), Crnom Gorom (2012), Srbijom (2014). U martu 2020. godine, države članice su jednoglasno odlučile da otvore pristupne pregovore sa Sjevernom Makedonijom i AlbanijomBosna i Hercegovina (zahtjev za pridruživanje EU podnijet u februaru 2016. godine) i Kosovo (Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju stupio na snagu u aprilu 2016. godine) su potencijalni kandidati.

Proces pristupanja Evropskoj uniji i dalje se zasniva na utvrđenim kriterijumima, pravednim i strogim uslovima i principu vlastitih zasluga. Pristupanje Evropskoj uniji zahtijeva sprovođenje kompleksnih reformi kako bi se preuzele obaveze iz članstva i iskoristile brojne mogućnosti. Da bi proces napredovao, kandidati za pristupanje moraju, kao pitanje prioriteta, ostvariti istinske i održive rezultate u ključnim oblastima: vladavini prava, reformi pravosuđa, borbi protiv korupcije i organizovanog kriminala, bezbjednosti, temeljnim pravima, funkcionisanju demokratskih institucija i reformi javne uprave, te na polju ekonomskog razvoja i konkurentnosti.

Daljnji napredak u pomirenju, dobrosusjedskim odnosima i regionalnoj saradnji su takođe važni.

Kroz izvještavanje u ovogodišnjem paketu proširenja takođe se dodatno implementiraju predlozi revidirane pristupne metodologije, koja je predstavljena u Saopštenju Evropske komisije „Poboljšanje procesa pristupanja – kredibilna perspektiva EU za Zapadni Balkan“, a koju su države članice odobrile u martu 2020. godine.

Revidirana metodologija pristupanja stavlja još jači fokus na temeljne reforme u oblastima vladavine prava, ekonomije i funkcionisanja demokratskih institucija, slobode izražavanja, slobode medija i pluralizma, kao i javne uprave. Te reforme i dalje igraju ključnu ulogu u procesu pripreme država kandidata i potencijalnih kandidata za ispunjavanje uslova za članstvo. Kapaciteti i politička volja zemalja u procesu proširenja da se usredsrede na te reforme i da ih poguraju su ključne za njihovu integraciju u EU.

Pregovaračka poglavlja grupisana su u šest tematskih cjelina – klastera, što omogućava širu tematsku saradnju sa partnerima. Od država članica je tražen veći doprinos u izradi tog paketa. One su konsultovane tokom procesa i dale su svoje sugestije i ekspertizu, uključujući i preko svojih diplomatskih predstavništava na terenu. Izvještaji za 2021. godinu takođe uključuju ocjene javne političke posvećenosti vlasti strateškom cilju pristupanja EU.

Novi Instrument pretpristupne pomoći (IPA III), usvojen 15. septembra, sa budžetom od preko 14 milijardi eura, predstavlja čvrsto ulaganje u budućnost regiona i omogućiće Evropskoj uniji da obezbijedi potrebna sredstva za podršku sprovođenju ključnih političkih, institucionalnih, društvenih i ekonomskih reformi radi ispunjavanja standarda EU i postepenog usklađivanja sa njenim pravilima i politikama.

Više informacija

Saopštenje Komisije

Za detaljne nalaze i preporuke o svakom partneru, vidjeti:

Opštije informacije:

Saopštenju Evropske komisije „Poboljšanje procesa pristupanja – kredibilna perspektiva EU za Zapadni Balkan“ iz februara 2020. godine

Informativni listProces pristupanja Zapadnog Balkana Evropskoj uniji

Editorial Sections:

Author