Delegacioni i Bashkimit Evropian ne Shqiperi

Fjalimi i Zëvendës Shefes së Delegacionit të Bashkimit Europian Monika Bylaite në Konferencën Ndërkombëtare "Fytyra e" armikut të popullit "gjatë diktaturës së proletariatit në Shqipëri (1944-1990)"

Tirana, Albania, 17/05/2019 - 13:54, UNIQUE ID: 190517_14
Statements on behalf of the EU

Shkëlqesi, Zonja dhe Zotërinj,

Të dashur organizatorë dhe pjesëmarrës,

 

Gjithmonë më është dukur e vështirë për ne, të huajt, mysafirët e përkohshëm në këtë vend, të flasim në këto veprimtari që merren me të kaluarën shumë të dhimbshme të Shqipërisë. Ne kurrë nuk do ta vlerësojmë plotësisht atë çfarë kanë kaluar njerëzit që jetuan gjatë Shqipërisë komuniste, duke parë burgosjet, kampet e punës, torturat, poshtërimet dhe vrasjet. 

Këta "armiq" të shtetit shqiptar ishin poetë, mendimtarë, piktorë, akademikë...; ëndërrimtarë, në thelb, të cilët kërkuan të shikojnë përtej kufijve të mbyllur fort dhe të ishin si pjesa tjetër e Evropës. Tani, ne mund të tregojmë vetëm përulësi dhe respekt për të gjithë ata që u përpoqën të jetonin me dinjitet, si njerëz të lirë.

Vetë Bashkimi Evropian u lind nga hiri i diktaturave që shkaktuan disa prej gjakderdhjeve më të mëdha në botë. Dhe shumë vendeve të BE-së u është dashur ta trajtojnë dhe ta pranojnë të kaluarën e tyre komuniste, fashiste apo kolonialiste.

Pajtimi i Historisë me të Vërtetën nuk ka qenë kurrë dhe as nuk është një detyrë e lehtë. Por kjo është diçka që duhet bërë dhe duhet bërë në shumë nivele: nga ato kombëtare, tek ato vendore; nga komuniteti, te familja dhe, së fundi, tek individi.

Unë vetë vij nga një vend ish-komunist. Ndërsa situata në Lituani ishte shumë e ndryshme nga ajo e Shqipërisë dhe unë nuk pretendoj se e kuptoj atë që kanë kaluar shqiptarët, të gjitha regjimet komuniste kanë përdorur termin e përshtatshëm “armik i popullit" për të përcaktuar persona që mendonin ndryshe nga propaganda zyrtare, duke i etiketuar me shpejtësi ata si "armiq", "komplotues" apo "tradhtarë". Edhe pse, si fëmijë, kam parë vetëm fundin e komunizmit, këta janë disa nga elementet të cilët mund t’i kuptoj.

Më kujtohet kultura e mosbesimit, madje edhe midis familjeve dhe miqve më të afërt; mbaj mend nënën time që u shqetësua shumë kur unë në moshën pesëvjeçare solla në shtëpi nga kopshti disa shaka për Leninin. Më kujtohet kur gjyshërit e mi kur filluan të hapeshin pak nga pak rreth periudhës së burgut, kohës së kaluar në Siberi, bashkëpunimit ose jo të tyre me autoritetet kur u publikuan dosjet dhe u desh të merreshin me të kaluarën, ndërsa i gjithë vendi shihte.

Më kujtohet gjithashtu që nuk isha shumë i lumtur, as shokët e mi studentë nuk ishin, që shumica e festave tona zyrtare në vitet menjëherë pas rënies së komunizmit nuk ishin me të vërtetë festime. Përkundrazi, ato ishin përkujtime të trishtuara. Ne i quanim ato “pushime të qarash". Na duhej t’i duronim, kujtimet e dhimbshme duhej të lehtësoheshin, historisë i duhej dhënë ajo që i takonte. Por nëse kjo bëhet në kohë, do të ketë më shumë festa kombëtare në të cilat njerëzit do t’i lejojnë vetes të festojnë, të gëzojnë me të vërtetë lirinë dhe çlirimin

Një mësim i rëndësishëm që të gjithë neve na është dashur ta nxjerrim nga e kaluara është se historia, sado e vështirë,  duhet të kujtohet dhe të përballet, sepse është thjesht shumë e kushtueshme që të mos bëhet kështu.

Përgjegjësia politike, drejtësia tranzicionale, hapja e dosjeve, kompensimi i të burgosurve dhe kthimi i pronës, debati i hapur konstruktiv dhe kalimi i kujtesës familjare dhe kombëtare te të rinjtë - pavarësisht se sa e diskutueshme është, vetëm duke mbledhur të gjitha këto këndvështrime një shoqëri thellësisht e plagosur mund të përballet me të kaluarën dhe të përpiqet të fillojë të ecë përpara.

Katër institucionet kryesore shqiptare që organizojnë këtë konferencë sot po bëjnë pikërisht këtë: duke analizuar, diskutuar dhe duke përcaktuar në mënyrë metodike se cila ishte veçantia e "armikut të popullit" nën regjimin komunist në Shqipëri, për të hedhur dritë mbi historinë e re të Shqipërisë. Kjo është shumë e rëndësishme dhe, me të vërtetë, e lavdërueshme.

Për të bërë pjesën tonë të vogël për ta ndihmuar Shqipërinë të merret me të kaluarën e saj, Bashkimi Evropian po financon një projekt për identifikimin e ADN-së të viktimave të zhdukura të regjimit komunist, atyre që u vranë pa u lejuar familjet të njihnin të vërtetën. Shpresojmë se kjo do t’i ndihmojë familjet e të zhdukurve për të gjetur qetësi.

Dëshiroj ta mbyll me një citim nga At Zef Pllumi (edhe ai vetë një "armik i popullit"), i cili gjithashtu ka theksuar rëndësinë e të mosharruarit  - si diçka që Shqipëria ua ka borxh viktimave dhe të vuajturve nga përndjekja komuniste - kështu që ajo që ndodhi të mos përsëritet: "Në mendjet e ktyne sundimtarve nuk kanë vend as të drejtat njerzore, as mendimi i lirë. Këta supozojnë se me marrjen e pushtetit në dorë, u jepet e drejta e pronësisë mbi pasunitë, veprimet, mendimet, jetën e secilit nenshtetas".

Nën dritën e kësaj, një gjë që duhet të marrim me vete është se kurrë nuk duhet t’i marrim si të mirëqena gjëra të tilla si fjala e lirë, mendimi i lirë, respektimi i dinjitetit njerëzor dhe të drejtave të njeriut. Këto janë të drejtat dhe liritë tona, por ato janë gjithashtu vlera që kanë nevojë për kujdesin dhe përgjegjësinë tonë për t'u mbrojtur, për të siguruar që historia e kohëve të fundit të mos përsëritet.

Faleminderit!

 

Languages:
Seksionet editoriale: