Evrópusambandsins

Štefan Füle, stækkunarstjóri ESB, kynnti nýverið framvinduskýrslu um Ísland og um önnur ríki sem sækjast eftir aðild að Evrópusambandinu. Í þessari árlegu skýrslu má sjá hvaða árangur hefur náðst á undanförnum misserum og hvað stendur út af til að ríki uppfylli kröfur um aðild.

Nánar

Hinn 12. október kynnti stækkunarstjóri ESB, Stefan Füle, framvinduskýrslu um Ísland og um önnur ríki sem sækjast eftir aðild að Evrópusambandinu. Framvinduskýrslur eru gefnar út árlega til að meta stöðu stækkunarferlis ESB, þann árangur sem náðst hefur og hvað stendur út af til að ríki uppfylli kröfur um aðild.

Umsóknarríki um aðild eru - auk Íslands - Króatía, Svartfjallaland, Tyrkland, fyrrum Júgóslavíulýðveldið Makedónía og nú einnig Serbía. Viðræður um mögulega aðild standa einnig yfir við Albaníu, Bosníu og Hersegóvínu og Kósovó.

Góður árangur Íslands

Í máli Stefan Füle kom fram að aðildarferli Íslands hefur gengið vel á liðnu ári. Fjórir samningskaflar (af 33) voru opnaðir og tveimur nú þegar lokað. Til stendur að opna fleiri kafla fyrir árslok. Framkvæmdastjórnin býst við áframhaldandi árangursríkum aðildarviðræðum og hefur fulla trú á að umræðan um lykilmálefni, svo sem fiskveiðar og umhverfisvernd, verði rædd á uppbyggilegan hátt.

Lykilniðurstöður framvinduskýrslunnar 2011 um Ísland eru að landið uppfyllir pólitísk viðmið til aðildar að ESB, að það getur talist virkt markaðshagkerfi og að á heildina litið sé landið komið vel á veg í undirbúningi fyrir aðild, þó að taka þurfi á fjölda úrlausnarmála áður en af aðild getur orðið.

Framvinduskýrslan er byggð upp á eftirfarandi hátt: lýst er í stuttu máli sambandi Íslands og Evrópusambandsins; staða Íslands er greind með tilliti til pólitískra viðmiða aðildar; staða Íslands er greind á grundvelli efnahagslegra viðmiða aðildar; og geta Íslands til að standa við þær skuldbindingar sem fylgja aðild er endurskoðuð ítarlega.

Í framvinduskýrslunni kemur fram að Ísland uppfyllir pólitísk viðmið til aðildar að ESB. Ísland er virkt lýðræði með öflugar stofnanir og rótgróna hefð fyrir fulltrúalýðræði. Dómskerfi landsins uppfyllir gæðakröfur og öflugri verndun grundvallarréttinda er stöðugt viðhaldið.

Ísland hefur styrkt enn frekar forvarnir gegn spillingu með fullgildingu samnings SÞ þar að lútandi og setningu siðareglna fyrir ráðherra og opinbera starfsmenn til að draga úr hagsmunaárekstrum. Dómarar hafa verið skipaður í samræmi við ákvæði nýrra dómstólalaga. Tilmæli Rannsóknarnefndar Alþingis eru komin til framkvæmda og endurskoðun stjórnarskrárinnar stendur yfir.

Varðandi efnahagsleg viðmið kemur fram að Ísland getur talist virkt markaðshagkerfi. Það ætti að geta tekist á við samkeppnisaðhald og markaðsöfl innan ESB nú og í náinni framtíð, að því tilskildu að fljótlega komi til framkvæmda nauðsynleg stefnuúrræði í efnahagsmálum og skipulagsumbætur.

Þá segir einnig að í kjölfar fjármálakreppunnar árið 2008, hefur áætlun um stöðugleika efnahagskerfisins, sem studd var af AGS, komið íslenskum efnahag á bataveg. Síðan þá hefur töluvert jafnvægi komist á efnahagsmálin og grunnur verið lagður að jákvæðum hagvexti. Engu að síður eru enn veikleikar í einkageiranum sem standa í vegi fyrir aukinni einkaneyslu og bankar landsins líða fyrir slæma eignastöðu. Endurfjármögnun bankakerfisins er að mestu lokið þó að frekara endurskipulag á stjórnsýslu og fjármögnun þurfi til að liðka fyrir lánastarfsemi og samþættingu. Atvinnuleysi og skuldastaða heimila og fyrirtækja eru enn há. Verðbólga fer vaxandi. Gjaldeyrishöft eru enn til staðar þó að fyrstu skrefin hafi verið stigin til að aflétta þeim.

Ísland er enn sem fyrr vel undirbúið til að mæta kröfum ESB varðandi löggjöf. Því má þakka aðild landsins að Evrópska efnahagssvæðinu og Schengen samkomulaginu. Flestir kaflar sem tengjast þessum tveimur samningum eru vel samræmdir.
Loks kemur fram að búast má við að samningar verði erfiðir þegar kemur að nokkrum lykilatriðum, til dæmis frjálsu flæði fjármagns, fiskveiðum, landbúnaði og dreifbýlisþróun, umhverfismálum á borð við hvalveiðar, skatta- og tollamálum, svæðisbundinni stefnu og matvælaöryggi. Þá er Icesave deilan enn óleyst.
Grein Štefans Füle, stækkunarstjóri ESB, í Morgunblaðinu 14. október 2011 í tilefni af birtingu framvinduskýrslu ESB um Ísland [21 KB]

Framvinda stækkunarstefnu ESB sunnar í álfunni

Það er ólíku saman að jafna að skoða framvindu Íslands í aðildarviðræðum við ESB og framvindu Tyrklands og flestra annarra umsóknar- og mögulegra umsóknarríkja á vestanverðum Balkanskaga. Stjórnmálalífið er enda ólíkt og ríkin búa ekki eins vel að áralöngu nánu samstarfi við stofnanir Evrópu og Ísland. Króatía hefur þó lokið samningaviðræðunum og á einungis fullgildingarferli aðildar eftir. Þá tilkynnti Füle að Serbía yrði formlegt umsóknarríki og að hefja skyldi aðildarviðræður við Svartfjallaland

Á þessu sama ári og aðildarviðræðum við Króatíu lauk mátti greina framfarir víðar á vestanverðum Balkanskaganum. Handtaka tveggja síðustu stríðsglæpamannanna sem eftirlýstir voru af Stríðsglæpadómstóli SÞ fjarlægði mikla hindrun úr vegi Serbíu í átt að aðild og var mikilvægt skref til sátta á svæðinu. Viðræðum var ýtt úr vör á milli Serbíu og Kósovó sem þegar má greina árangur af. Nauðsynlegt er að fylgja þessu eftir með jákvæðum stuðningi. Svartfjallaland hefur eflt umbætur sínar í samræmi við forgangsröðun Evrópusambandsins. Framkvæmdastjórnin hefur jafnframt staðfest fyrri tillögur um opnun aðildarviðræðna við fyrrum Júgóslavíulýðveldið Makedóníu . Þá var borgurum Albaníu og Bosníu og Hersegóvínu gefin heimild til að ferðast til Schengen svæðisins án vegabréfsáritunar í desember 2010.
Við kynningu framvinduskýrslnanna 12. október sagði Stefan Füle: „Tillögurnar um Svartfjallaland og Serbíu sem birtar eru í dag sýna að stækkunarferlið hefur hvetjandi áhrif á umbætur í ríkjunum og styður við aukinn stöðugleika og hagsæld í Evrópu. Framfaraáhrif stækkunarferlisins eru sterk skilaboð um von á þessum erfiðu tímum, fyrir aðildarríki jafnt sem umsóknarríki Evrópusambandsins."

Engu að síður eru góðir stjórnunarhættir, réttarfar, stjórnsýslugeta, atvinnuleysi og efnahagsumbætur krefjandi úrlausnarefni á svæðinu. Þá eru enn vandamál sem tengjast svæðisbundinni samvinnu. Í nokkrum löndum hefur mikilvægum umbótum verið slegið á frest, gjarnan vegna átaka í stjórnmálum innanlands. Borið hefur á neikvæðri þróun fjölmiðlafrelsis. Ágreiningur um stöðu Kósovó heldur áfram að hafa neikvæð áhrif á Kósovó og víðar á vestanverðum Balkanskaganum.

Loks kemur fram í framvinduskýrslunum að aðildarviðræður við Tyrkland hafa ekki færst yfir á ný svið á liðnu ári. Aðildarferli Tyrklands að ESB er þó áfram áhrifaríkasta leiðin til að koma á umbótum, efla samræður um utanríkis- og öryggismál og styrkja efnahagslega samkeppni. Samtímis eru áhyggjur af þeirri spennu sem hefur einkennt samskipti Tyrklands og Kýpur nýverið. Framkvæmdastjórn ESB telur að það þurfi nýja og jákvæða nálgun á samskipti ESB og Tyrklands til að koma á betra samstarfi þar sem byggt er á raunhæfum skrefum um sameiginlega hagsmuni.